Duurzame landbouw is de toekomst

duurzame landbouw

Met de komst van de coronacrisis dit jaar, is de crisis random duurzame landbouw die hieraan voorafging een beetje naar de achtergrond verschoven. De stikstofcrisis heeft namelijk sinds 2019 heel wat stof doen opwaaien. Wie is de grote veroorzaker en wie moet er inleveren? De boeren zijn toch wel het middelpunt van deze discussie. Niet per se omdat de agrarische sector het meeste bijdraagt aan het probleem, maar meer omdat de (onevenredige) nieuwe aanpassingen om te voldoen aan de stikstof normen continu veranderen en de boeren hierdoor geen lange termijn perspectief meer zien. De boeren pikken dit niet en dat leidde tot vele protesten van de boeren de afgelopen periode. Naast dat het uiteraard vanzelfsprekend is dat deze crisis alleen overwonnen kan worden als iedereen de lasten eerlijk draagt en verdeeld, is er voor de boeren ook een duurzamere manier van landbouw nodig die uiteindelijk de boer ook een gegarandeerd en positief toekomstperspectief geeft. Hoe dit er ongeveer uit kan zien wordt hieronder in detail uitgewerkt.

 

Het probleem

De focus van de agrarische sector in Nederland lag in de afgelopen 70 jaar op het produceren van zo veel mogelijk voedsel tegen zo laag mogelijke kosten. Dit heersende productiesysteem is onhoudbaar geworden. Zo verschraalt de bodem en raakt deze snel uitgeput, wat zowel ecologische als economische gevolgen heeft. Decennia van deze intensivering en schaalvergroting in de Nederlandse landbouw hebben daarnaast geleid tot een sterk verminderde biodiversiteit in het landelijk gebied, een verslechterde leefomgeving en het achteruitgaan van de economische positie van de landbouwsector. Door de intensivering van de landbouw worden de weilanden eenvormig en arm aan natuur. De weidevogels, die ooit alom aanwezig waren in het boerenland, dreigen uit het landschap te verdwijnen. Kortom, er was zeker geen sprake van duurzame landbouw.

Ons huidige landbouwsysteem biedt de Nederlander een breed palet aan voedsel: van zoveel mogelijk eten voor zo weinig mogelijk geld tot biologische en Fairtrade producten. De uitstoot die daarmee gepaard gaat (met name in het eerste geval), heeft grote impact op het klimaat en de aarde. Zoals beschreven in het klimaatakkoord willen we de uitstoot juist verminderen.  Door anders te produceren kunnen we die schade beperken.  In andere woorden, duurzame landbouw is de toekomst. 

 

Een stap in de goede richting

Er is noodzaak tot het creëren van een duurzame landbouw- omgeving in de landbouwsector en hier worden ook al belangrijke stappen in gezet. Het Rijk en de provincies werken aan de nadere invulling van de begrippen kringlooplandbouw en natuurinclusieve landbouw. Waterschappen werken samen met boeren aan maatregelen om de waterkwaliteit te verbeteren. Veel boeren zien zelf ook in dat een omslag nodig is en zij denken na over een natuur- en milieuvriendelijkere bedrijfsvoering. Het is hierbij essentieel dat er samen met de boeren een stip op de horizon gezet wordt, die niet continu afwijkt zodat de boeren hun bedrijven hierop aan kunnen passen. Op deze manier is het bestaansrecht van het boerenbedrijf in de toekomst beter gewaarborgd. De partijen die zich mengen in deze discussie geloven dat een duurzame landbouw kan zorgen voor een ommekeer. Oplossingen zien zij onder meer in natuurinclusieve landbouw. Dat is een duurzame, minder intensieve vorm van landbouw, waarbij in de bedrijfsvoering optimaal gebruik wordt gemaakt van de natuurlijke omgeving en die bijdraagt aan een substantiële verbetering van de kwaliteit daarvan. Met als resultaat: meer biodiversiteit, minder CO2-uitstoot, een aantrekkelijker landschap en een goede boterham voor de boer.

Het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit bracht juni 2019 een breed opgezet realisatieplan naar buiten met allerlei initiatieven om onze landbouw zowel ecologisch als economisch duurzamer te maken. Niet langer zoveel mogelijk en zo goedkoop mogelijk produceren, maar produceren met zo min mogelijk verlies aan en hergebruik van grondstoffen en een zorgvuldig beheer van bodem, water en natuur. Dat is de kern van kringlooplandbouw.

 

Natuurinclusieve kringlooplandbouw: de herkomst van voedsel naar de voorgrond

Deze twee modellen binnen de agrarische sector vormen samen de natuurinclusieve kringlooplandbouw. Deze landbouwvorm is gebaseerd op het feit en idee dat we terug moeten naar de mentaliteit en de werkwijze van vroeger. Heel simplistisch, de boer levert de bevolking lokaal voedsel op een eerlijke manier. Nu weten we in de meeste gevallen niet eens meer waar ons voedsel vandaan komt. Het begint dus bij het voedsel zelf. Op een aantal manier kan dit milieuvriendelijker en evenwichtiger voor de boer ingericht worden. Het gaat hierbij dus om een duurzame voedselvoorziening, dit is te bereiken als:

  1. Voedselverspilling tot een minimum beperkt wordt.
  2. Er zo min mogelijk transport van voedsel plaatsvindt.
  3. Reststromen en afvalstromen van voedsel worden hergebruikt.
  4. Producenten een eerlijke prijs voor hun product krijgen.
  5. Er gezorgd wordt voor betere (dieren) welzijn, gezondheid (voedselveiligheid) en sociale condities wereldwijd.
  6. Water, energie en grondstoffen zodanig gebruikt worden dat er geen tekorten optreden (zelf water zuiveren, energie opwekken en op streekniveau streven naar een kringloop van voedingstoffen).
  7. Er rekening gehouden wordt met en inspraak gegeven wordt aan omwonenden en andere betrokkenen.
  8. Voedsel met respect voor landschap en natuur wordt geproduceerd, door:
    – De negatieve gevolgen voor het milieu te beperken voor bodem, lucht en water (residuen, nutriënten en pesticiden).
    – Via een doorgedreven bedrijfsvisie op natuurbehoud binnen en buiten het bedrijf te zorgen voor het landschap, biodiversiteit, dieren en planten.

Er zijn diverse maatregelen denkbaar om bovenstaande criteria en doelen te halen. Denk bijvoorbeeld aan het natuurgericht maaien, het plaatsen van nestkasten, het aanleggen van natuurvriendelijke oevers, het gebruik van kleinschalige windmolens voor duurzame energie opwek, het hergebruiken van ‘afvalproducten’ van gewassen in veevoer en het hergebruiken van water. Door het toepassen van zulke maatregelen zullen boeren uiteindelijk beter in het landschap functioneren en zal de impact van deze sector, bijvoorbeeld door de afnemende stikstofconcentraties in de omgeving, verder dalen. Maar het allerbelangrijkste, de boeren zullen naar verhouding en eerlijk betaalt worden voor hun geleverde producten. Van belang hierbij is dat we de boer weer leren waarderen, net als vroeger!

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on email
Email

Zie jij jezelf binnen dit vakgebied werken?

Benieuwd wat wij voor jouw organisatie kunnen betekenen?